Voordat wij naar Cambodja gingen wisten we vrij weinig over de geschiedenis van het land en daarmee ook de gruwelijkheden die hier hebben plaatsgevonden. Op de eerste dag in de hoofdstad Phnom Penh hebben we hier verandering in gebracht. Om een beeld te krijgen van wat de Cambodjanen in de afgelopen decennias meegemaakt hebben zijn we zowel naar Tuol Sleng als de Killing Fields gegaan.

Tuol Sleng, ook wel bekend als Security Prison 21 of S-21, is een voormalig schoolcomplex wat de Rode Khmr onder leiding van Pol Pot op 17 april 1975 veranderde in een martelgevangenis. Deze werd gebruikt om af te rekenen met vijanden. Vijanden in die tijd waren alle mensen die een opleiding genoten hadden, leraren en politici. Het spreken van een vreemde taal, het lezen van een boek of het dragen van een bril was al genoeg om als staatsvijand te worden aangezien. Pol Pot wilde van Cambodja namelijk een volledige zelfvoorzienende agrarische heilstaat maken, genaamd Democratisch Kampuchea. Intellectuele ideeën of visies van anderen paste hier niet bij. Zijn partij, Angkar, zou voortaan het leven bepalen en ervoor zorgen dat intellectuele ideeën geen kans meer zouden krijgen. In 3 jaar, 8 maanden en 20 dagen stierf ongeveer 25 procent van de Cambodjaanse bevolking. Om mensen hiervan bewust te maken is Tuol Sleng nu een museum.

Toen ik de eerste cel in S-21 binnenstapte overviel me een naar gevoel, er liep een rilling over mijn lijf en ik kreeg kippenvel. Je voelt dat hier onmenselijke dingen zijn gebeurd. In sommige cellen hangen foto’s van de verminkte, ontbindende lichamen die aangetroffen werden toen de UFNSK (United Front for the National Salvation of Kampuchea) de gevangenis binnenviel.

Ook al het marteltuig wat gebruikt werd ligt nog in de kamers en laat niks aan de verbeelding over. Er zit zelfs nog bloed op de muren en vloeren.
Voor hun administratie, en om ervoor te zorgen dat niemand ontsnapte heeft de Rode Khmr van iedere gevangenen een foto gemaakt. Mannen, vrouwen, pubers, kleuters en baby’s kijken met gemixte blikken de camera in. De een nog hoopvol, de ander bang of radeloos, woedend en hol. Na het zien van de erbarmelijke omstandigheden waarin de gevangenen gehouden werden kan je alleen maar zwijgen. De te kleine cellen, geen hygiëne, het gekrijst van de mensen die gemarteld worden.. Het moet er een hel geweest zijn.

Als je niet in S-21 stierf aan de gevolgen van de marteling of de hongersnood werd je gedeporteerd naar een van de omliggende Killing Fields. De bekendste vlak bij Phnom Penh is Choeung Ek. Dit was onze 2e stop.

Gevangenen werden hier ’s nachts afgeleverd in volle trucks afgeleverd. Daar werden ze of meteen geëxecuteerd of ze moesten op het land werken om daar later te bezwijken. Niemand bleef gespaard. Mannen, vrouwen en kinderen liggen verspreid over de vele massagraven. Het rondlopen daar is bizar. Je merkt dat er een bedrukte sfeer hangt. Via je audiogids hoor je wat voor misdadige dingen er zijn gebeurd maar door de strak blauwe lucht, de fel brandende zon, al het groen en de vrolijk fladderende vlinders om je heen kan je je maar moeilijk voorstellen wat hier zich pas 35 jaar geleden heeft afgespeeld. Tot je goed naar de grond kijkt en de resten van kleding, botten en tanden tussen het gras ziet liggen. Het moet hier een hel geweest zijn. Tussen de verschillende massagraven (het zijn nu kuilen in de grond waar je langs kunt lopen) staat de Killing Tree. Deze boom heeft ons het meest aangegrepen bij Choeung Ek. Op het eerste gezicht lijkt het een normale boom. Maar het heeft niet voor niks die naam gekregen. De boom werd gebruikt bij het vermoorden van baby’s. Zij werden hier voor de ogen van hun moeder tegen doodgeslagen. Soldaten van de Rode Khmr pakten ze bij hun beentjes beet en sloegen ze als een honkbalknuppel dood. Op deze boom hangen nu allemaal armbandjes welke bezoekers achterlaten om de kinderzielen rust te geven.

Om de slachtoffers te herdenken is er op Choeung Ek een grote stupa geplaatst. Deze 18 verdieping tellende stupa bevat de schedels en botten van 5000 slachtoffers. Alle schedels zijn gerangschikt naar geslacht en de leeftijd waarop ze stierven. Hopelijk vinden ze hier hun rust.